‘’Mimari Eleştiri’’ ve Dışavurumları

Berrin Chatzi Chousein

11313_950744818269790_8365642433830596013_n.jpg

Mimarlar Derneği 1927’nin 26 Eylül tarihinde takviminde ilan ettiği etkinlik başlıklarından bir tanesi Aydan Balamir moderatörlüğünde gerçekleşen ‘’Arama Toplantısı,Mimari Eleştiri’’ adlı tartışma dizisiydi.Burada hiç kuşkusuz okuyucunun ‘’mimari eleştiri’’ ifadesini değil de ‘’arama toplantısı’’ ifadesini sorguladığı aşikar çünkü afişteki toplantı kelimesi ilk olarak aslında md1927’nin kendi iç işleyişi/kurgusu/yapısı ile ilgili bir iç toplantı algısını yaratsa da derneğin aslında evrensel boyutta mimarlıkla ilgili sık sık tartışılan,gündeme getirilen çoğu zaman da sadece sonuçsuz ve söylem olarak kalan çeşitli kavramların sorunsallaştırılması,tartışılması ve bu tartışmalar sonucundaki söylemleri somutlaştırarak kendi belirlediği metodlarla ilerlemesini konu alır ve bu düzlemde tartışmalar herkese açıktır.

Burada belleğinize/belleğimize düşen 2 soru olabilir:

-‘’Mimari Eleştiri’’ üzerinden aslında neyi ariyoruz/neyi tartışıyoruz?

-md1927 ‘’Mimari Eleştiri  üzerinden bundan sonrası için nasıl bir açılım ve görev belirler?

 Yukarıda belirtilen soruların hem okuyucu hem de katılımcı açısından kısa sürede cevaplanabilmesi tabii ki mümkün değildir o zaman bunu takip edilmesi ya da cevaplanması gereken sorular üzerinden bir metodlar silsilesi olarak ele alalım ve paylaşalım:

 -Bu bağlamda;md1927,sınırları henüz keskin bir biçimde çizilemeyen ‘’mimari eleştiri’’ kavramını güçlendirmek ve sorunsallaştırmak için UIA bünyesinde konumlanmış olan CICA-International Committee of Architectural CriticsMimari Eleştirmenleri Uluslararası Komitesi ile ilişkilerini ne şekilde kurmalıdır?

 1978 tarihinde Meksika şehrinde kurulan CICA Mimari Eleştirmenleri Uluslararası Komitesi UIA Kongresi ile ilişkiler içinde ve faaliyet alanlarının arasında sergi,küratörlük ve kitap ödülleri gibi bir çok ödül mekanızmasını da barındırıyor.CICA’nın bugünkü başkanı Prof. Joseph Rykwert olurken üyeleri arasında François Chaslin, Manuel Cuadra, Louise Noelle,Suha Ozkan, Yasmin Shariff ve Jennifer Taylor bulunuyor.Burada hiç tartışmasız tekrar tekrar altı çizilmeli ki;md1927 kendi programını kurgularken dernek olarak misyonu ve etiği çok önemlidir.

 -Bugünlerde büyük ölçüde ‘’starmimar’’ olarak adlandırılan genellikle Zaha ve Rem üzerinden yürütülen ‘’Mimari Eleştiri’’ kavramının -appreciation-takdir,beğeni gibi başka bir alt başlık yaratması elbetteki kaçınılmazdır peki o halde sürekli mimari etik üzerinden yürütülen mimari eleştirinin nesnesi ne olmalıdır? özellikle gerçekçi ve yapısalcı olabilmek adına başlangıç olarak birbirimizi mi eleştirmeliyiz? yoksa özeleştiri mi yapmalıyız? bütün bu soruların mimarlık kültürü adına yapacağı dışavurumlar bireyin ya da kendi örgütümüzün belirleyeceği hedefler arasında olmalıdır.

 ‘’Mimari Eleştiri’’ kavramı aslında 1930’lu ve 1950’li yıllarda The New Yorker ve New York Times’ın eleştiri ekleri gibi bir çok yayında yer bulmuş ve daha sonrasında özünde sadece eleştiri kavramını işleyen Architectural Review gibi önemli uluslararası yayınlar da mimari eleştiri’nin yayılmasına öncülük etmiştir.Mimari Eleştiri’nin bir kez daha sınırlarının keskin bir şekilde çizilemeyeceğini tekrar hatırlayalım ve durumu kolaylaştırmak ve tartışma aksını biraz da olsa daraltmak adına paneldeki tartışmalara paralel olarak ‘’yapı’’(burada son ürün anlamında kullanılmıştır) ve ‘’eleştiren’’ arasındaki diyalektiği daha hafife indirgeyelim:

-mimari etik ve mimari eleştiri kavramlarının birlikte ya da ayri olarak değerlendirilmesi-iyi mimar,iyi insan hemhal olma,ayrışma durumu

-kent üzerindeki yapılı çevrenin son ürün üzerinden değil;süreç,hikaye,olay,tarih,katılımcı ve kültürel altyapı koşullanı da değerlendirerek mimari eleştiri’yi açmak

-mimari eleştiri’yi iki yönlü düşünmek/ele almak:kendi salt,mimari değerler ve kriterler dogrultusunda yapılan eleştiri ve tasarım sürecine isteyerek/istemdışı paydaş olan(siyasa) katılımcılara/kurumları da içine alarak mesaj verme kaygısıyla üretilen mimari eleştiri

 -kent ölçeğindeki genel yapılı çevre üzerinden üretilen ‘’genel ortam eleştirisi’’-mimarların içinde bulunduğu ortam,durum ve davranışları

-Aslında;‘’Criticise’’eski yunan’da ‘’kritḗs’’-(judge) kökü ‘’yargı’’ olan eleştiri genellikle negatif anlam barındırsa da;burada son ürün üzerinden yapılan mimari eleştiri,somut belgeler üzerinden ölçme ve değerlendirme sonucunda varılan yargı olumlu da olabilir ve yapılmalıdır

-etik,estetik,kültürel,sosyal okumalar yaparak mimari eleştiri yapmak

-mimari eleştiri ‘’subjective’’ yani kişiseldir,kolay aynı zamanda zordur;dış etkenleri görmezden gelerek mimari eleştiri yapmak somut belgelere dayandırmadan, ölçme ve değerlendirme kritelerine tabi tutulamaz ve bir yargıya varılamaz.

Bütün bu tartışmalar doğrultusunda, hem katılımcı hem de okuyucu olarak bir sonuç çıkarsamak ve eleştirinin kendi normlarını belirlemek elbette ki mümkün olmayacaktır,uçsuz bucaksız bir ölçekte mimari eleştiri’nin tanımını yapmak ‘’doğru’’ ya da ‘’yapıcı eleştiri’’ ifadelerine karşılık gelmediği için ancak kendi içinde bulunduğu koşullar çerçevesinde eleştiri kendini var edebilir ve değerlendirilebilir.

**bu metin Mimarlar Derneği 1927’nin 26 Eylül 2014 tarihli ‘’Arama Toplantısı,’’Mimari Eleştiri’’ adlı panelden katılımcı,okuyucu ve dinleyici gözünden yorumlanmış ve aktarılmıştır;tartışmalar sonucunda edinilen nihai fikirler değişken,tartışmaya,yoruma ve katılıma açıktır.