Categories


Authors

Haluk Berksan ve Etiler Sitesi

Haluk Berksan ve Etiler Sitesi

ANKARA'DA SİVİL MİMARİ BELLEK (1)

Emine Çiğdem Asrav

Ankara  Emniyet Mahallesi Taç Sokak’ta yer alan Eti Blokları yerleşimi bir adada dört blok-A, B, D, E bloklar - ve bir adada bir blok –F blok - olmak üzere toplam iki ada ve  beş bloktan oluşmaktadır. Taç Sokak iki ada arasından geçmektedir. A ve D bloklar iki girişli, iki düşey sirkülasyonlu, B, D, ve F bloklar tek girişli, tek düşey sirkülasyonlu olarak inşa edilmişlerdir. Türk Eti Yapı Kooperatifi tarafından gerçekleştirilen yerleşimde yer alan ve halen özgün konut kullanımı devam etmekte olan  konut yapılarının tasarımı mimar Haluk Berksan’a aittir. 

Mimarlık ortamına tek yapı ölçeğinden şehircilik ölçeğine dek geniş bir yelpazede  yarışmalar ve uygulamalar yolu ile önemli eserler kazandıran, Konya İmar Planı Yarışması’nda  birinciliği bulunan, Burdur, Gaziemir, Zeytinbağ imar planlarının müellifi olan ve eğitim deneyimi nedeniyle de kabul gören  Haluk Berksan’ın mimarlık ortamında  bunca az bilinir olması ve mimarlık literatüründe yer almamış olması -muhtemeldir ki -şehircilik uygulamalarının yoğunluğu nedeniyledir. Eti Blokları yerleşimi Haluk Berksan’ın mimarlık ortamı açısından da önemini ortaya koyan özgün bir uygulama örneği olarak değerlendirilmektedir.                                        

05.02.1957  onay tarihli projeye uygun olarak inşa edilen Eti Bloklarının inşaat ruhsatında,

zemin + 8katlı A ve B bloklarda 36,zemin + 8 katlı C blokta 32, zemin + 8 katlı  D blokta 

18 ve zemin + 7katlı  E blokta 16 dairenin yer alacağı ve tüm bloklarda bodrum kat olacağı 

bilgisi yer almaktadır. Ancak C blok inşa edilmemiş, buna karşılık ayrı bir adada F blok 

inşa edilmiştir. Düşeyde sağlanan yükseklik ile zemin yapılaşmadan arındırılmış, 

C  bloğun inşa edilmemesi  ile de yeşil alanın yoğunluğu artırılmıştır.  Yoğun bir trafik 

aksına  konumlanmış olan yerleşim, kent açısından önemli bu yeşil alanın varlığı ve 

konut yapılarının mimari özellikleri ile  dikkat çekmektedir. 

Eti Blokları yerleşiminde yer alan konut yapıları  aynı plan şemasına sahip, ön ve arka 

cepheli , oldukça büyük dairelerden oluşmaktadır. Bloklarda her katta iki daire yer 

almaktadır. Giriş zeminden yükseltilmiş olduğu için bodrum kat tam kat olarak 

algılanmakta, zemin kat ve bodrum kat cephe görünümleri açısından tip katlardan 

ayrışmaktadır.

Konut yapılarının plan şemasında  bir ana koridor vardır ve tüm mekanlar bu koridorla ilişkilenmektedir. Ana koridor girişte antre işlevindedir. Mutfak ,w.c , ve salon ilişkisi bu antreden sağlanmaktadır. Antrenin devamında oluşan koridor ise yemek odası ve yine salonu bağlamakta, sandık odası, banyo ve üç yatak odası yine ana koridorun devamında özelleşmektedir. Plan şeması genel kullanımdan, özel kullanıma geçişi öngörmekte, konutların dış ile ilişkisi  iki cephede yer alan eşit olmayan büyüklükte iki balkon ile sağlanmaktadır. Yemek bölümüne açılan ve arka cephede yer alan  balkon bağımsızdır. Salona açılan ve ön cephede yer alan balkon ise cephenin bir elemanı olarak ele alınmıştır. Kooperatif üyeleri arasında eşitlikçi bir yaklaşımla aynı plan şeması uygulanarak blokların yan cepheleri sağır bırakılmıştır. 

Eti Blokları yerleşimi Konya Yolu ve Celal Bayar Bulvarı tarafından çevrelenmiştir. 

Yakın çevrede Gazi Üniversitesi’nin çeşitli fakülteleri ve kamu kurumları yer almaktadır.  

Bağımsız bir  yerleşim olarak Gazi Mahallesi’ne yakın bir konumdadır ancak  yüksek 

yapılaşma kararları ile Gazi Mahallesi’nin müstakil konut dokusundan oldukça farklı bir 

 görünüm sergilemektedir.

Yerleşimde yer alan konut yapıları, ön cepheleri  Konya Yolu ile ilişkili bir biçimde konumlanmışlardır. Buna karşılık konutlarda  servis mekanları arka cepheden yerleşimi özel kılan yoğun yeşil alan ile ilişkilenmektedir.  Bu durum kullanım açısından değerlendirildiğinde bir sorun olarak tartışılabilir ise de blokların yoldan geride konumlanmaları olumlu bir sonuç yaratmıştır. Öte yandan konut yapılarının yoldan algılanan cephelerindeki özen ve yatay düşey ilişkisindeki denge, kent plastiği açısından oldukça olumlu bir görünümün ortaya çıkmasına yol açmıştır.

Konut yapılarını önemli kılan özellik dönemin yaygın mimarlık anlayışı olarak

öne çıkan ;  oldukça  net  prizmatik kütle etkileri ve yalın cephe 

görünüşleridir. Yatayda  ortaya çıkan bu prizmatik kütle   etkisi cephede büyük bir 

hareketlenme sağlayan balkonlar ile güçlendirilmiş,  düşeyde yer alan bağımsız prizmatik 

sirkülasyon çekirdeği ile yatay ve düşey dengesi sağlanmıştır. Cephelerde yer alan balkon 

parapetleri  yine yatay etkiyi güçlendirmek üzere kat silmeleri ile okunur kılınmıştır. 

Konut yapılarında  bitiş elemanı olarak kırma çatı kullanılmış ancak, teras parapetleri ile 

çatı algılanamaz hale getirilerek  yataydaki güçlü etkinin kaybolmaması sağlanmıştır.

 Eti Blokları yerleşiminde yer alan konut yapılarında düşey sirkülasyon çekirdeği 

merdiven kovası ve asansörden oluşmaktadır.  Düşey etkiyi güçlendiren, merdiven 

kovasını vurgulayan ve  ışık almasını sağlayan ızgaralar  bloklarda her ayrıntının 

özenle  ele alındığının  göstergesidir.Aynı özen blok ve konut  iç mekanlarında da devam 

etmekte, balkon parapetleri, merdiven korkulukları özgün ve özenli tasarımları ile öne 

çıkmaktadır. 

Gerek yeşil alanla ve kentle kurdukları ilişki, gerek biçimlenme kararları, kullanılan 

malzemeler ve  detaylardaki  özen nedeniyle  Eti Blokları dönem 

yapıları  içinde önemli ve özel bir yere sahiptir .

Notlar

  1.    Bu yazı Doç.Dr. Nuray Bayraktar’ın yürütücü, Doç.Dr. Bülent Batuman, Dr. Umut Şumnu ve Tezcan Karakuş Candan’ın araştırmacı, Ece Akay, Elif Selena Ayhan, Yeşim Uysal ve Aslı Tuncer’in bursiyer olarak görev aldığı Ankara’da 1930-1980 Yılları Arasında Sivil Mimari Kültür Mirası: Araştırma Belgeleme, ve Koruma Ölçütleri Geliştirme adlı Tübitak projesi kapsamında yapılan araştırmalar ve elde edilen veriler sonucunda yazılmıştır

     

 

Demirtaş Kamçıl- Rahmi Bediz ve Mintrak Yapı Kooperatifi

Demirtaş Kamçıl- Rahmi Bediz ve Mintrak Yapı Kooperatifi